ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗΣ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗΣ

Οι άνθρωποι διαθέτουμε μία εξαιρετική ικανότητα να προσαρμοζόμαστε στις αλλαγές, με τρόπους που μάς επιτρέπουν όχι απλά να επιβιώνουμε σε νέες συνθήκες, αλλά και να επωφελούμαστε από αυτές, αξιοποιώντας τις δυνατότητες και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται.

Ο βαθμός στον οποίο διαθέτουμε αυτή την ικανότητα βέβαια, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, τόσο περιβαλλοντικούς όσο και ατομικούς. Το κοινωνικό, το οικονομικό και το εργασιακό περιβάλλον, το πολιτισμικό και το εκπαιδευτικό υπόβαθρο, είναι κάποιοι από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρεάζουν την ικανότητά μας να προσαρμοζόμαστε αποτελεσματικά στις αλλαγές. Από την άλλη, ατομικοί παράγοντες όπως η συναισθηματική νοημοσύνη, η αυτογνωσία, η ευελιξία της σκέψης, η ψυχική ανθεκτικότητα, η αυτοπεποίθηση, καθώς και η προθυμία να μαθαίνουμε διαρκώς, επηρεάζουν επίσης σημαντικά την ανταποκρισή μας στις αλλαγές.

Η έννοια της αλλαγής, είναι εγγενές στοιχείο της σταδιοδρομίας. Ολόκληρη η επαγγελματική μας πορεία, διαμορφώνεται μέσα από μία σειρά αλλαγών που συμβαίνουν κατά τη διάρκειά της. Είτε τις επιλέγουμε, καθοδηγούμενοι από την επιθυμία για εξέλιξη, καλύτερες συνθήκες εργασίας ή προσωπική ικανοποίηση, είτε είναι απρόβλεπτες, που προκύπτουν ως αποτέλεσμα εξωτερικών παραγόντων και αναπάντεχων γεγονότων, οι αλλαγές πάντα προκαλούν πολύπλοκα και συχνά αντικρουόμενα συναισθήματα.

Κάθε αλλαγή, περιλαμβάνει το στοιχείο της αβεβαιότητας για το μέλλον κι αυτό αναπόφευκτα γεννάει συναισθήματα ανασφάλειας και άγχους. Σαφώς τα συναισθήματα αυτά μπορεί είναι εντονότερα όταν πρόκειται για απρόβλεπτες αλλαγές (π.χ. τεχνολογική πρόοδος ή απώλεια εργασίας) λόγω της αδυναμίας μας να τις ελέγξουμε, όμως δεν είναι καθόλου αμελητέα ακόμα και στις περιπτώσεις που οι αλλαγές συμβαίνουν από επιλογή μας. Κάθε αλλαγή συνοδεύεται από αισθήματα αμφιβολίας για το αν είμαστε έτοιμοι ή ικανοί να αντεπεξέλθουμε στη νέα κατάσταση. Συχνά φέρνει απογοήτευση ή θλίψη είτε για όσα χάνουμε ως αποτέλεσμα της αλλαγής, είτε επειδή οι νέες συνθήκες δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες μας.

Photo by Sasha Freemind on Unsplash

Ωστόσο, δεν είναι λίγες και οι φορές που νιώθουμε ανακούφιση μετά από μία αλλαγή. Όπως συμβαίνει για παράδειγμα, όταν καταφέρνουμε επιτέλους να κάνουμε πράξη μία επιθυμητή αλλαγή την οποία δυσκολευόμασταν να αποφασίσουμε (π.χ. παραίτηση από μία δουλειά σε ένα τοξικό περιβάλλον) ή όταν μία ανεπιθύμητη αλλαγή, οδηγεί σε θετικά αποτελέσματα (π.χ. επαγγελματική εξουθένωση που οδηγεί σε νέα εργασία που επιτρέπει την καλύτερη ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής).

Παρ’ όλο που γνωρίζουμε όμως, ότι η αλλαγή είναι αναπόφευκτη και συχνά απαραίτητη στη σταδιοδρομία μας, ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κάνουμε όταν βρισκόμαστε μπροστά της; Αντιστεκόμαστε. Ακόμα και στις επιθυμητές αλλαγές, τα σημάδια της αντίστασης κάνουν την εμφάνισή τους: η αναβλητικότητα, η διστακτικότητα, η τελειοθηρία, είναι μόνο μερικά από τα χαρακτηριστικά που εκδηλώνονται στην προσπάθειά μας να διατηρήσουμε μία αίσθηση ελέγχου μπροστά στην αλλαγή. Η ανησυχία για τη γνώμη των οικείων μας, η αμφιβολία για την ικανότητά μας να τα καταφέρουμε, η αναζήτηση της τέλειας/κατάλληλης χρονικής στιγμής για να προχωρήσουμε στην αλλαγή, η θλίψη που συνοδεύει επίμονες σκέψεις ότι θα στερηθούμε κάτι που θέλουμε ή έχουμε συνηθίσει, έρχονται να μάς βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουμε ότι ο φόβος μπροστά στην αλλαγή είναι παρών και ισχυρός.

Καμία αλλαγή δεν είναι εύκολη. Ιδιαίτερα οι απρόβλεπτες, ανεπιθύμητες αλλαγές μπορεί να είναι τόσο σοκαριστικές που να οδηγήσουν ακόμα και σε πένθος, κατά τη διάρκεια του οποίου ενδέχεται να βιώσουμε και τα πέντε στάδιά του (άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή) μέχρι να μπορέσουμε να κάνουμε κάποια βήματα προς τη διαχείρισή τους. Όσο παράδοξο και παράλογο κι αν φαίνεται όμως, το να αντιστεκόμαστε σε αλλαγές που είναι τετελεσμένες, αναπόφευκτες ή που πρέπει να συντελεστούν για την εξέλιξή μας, υπάρχει εξήγηση.

Από τη γέννησή μας, εκπαιδευόμαστε να λειτουργούμε σ’ ένα πλαίσιο προγράμματος και ρουτίνας. Τόσο η οικογένεια, όσο και το εκπαιδευτικό σύστημα μάς διδάσκουν την ασφάλεια ως βασική αξία. Με κάθε ευκαιρία μάς προτρέπουν να επιλέγουμε ασφαλείς διαδρομές στη ζωή μας, συνδέοντας την αβεβαιότητα με κίνδυνο ή αποτυχία. Διδασκόμαστε ότι η αποτυχία είναι κάτι αρνητικό, αντί ευκαιρία για μάθηση κι έτσι γινόμαστε επιφυλακτικοί στο να δοκιμάσουμε κάτι νέο. Η έμφαση που δίνεται στη συμμόρφωση και στην πειθαρχία, από τη μία βελτιώνει την ικανότητά μας να ακολουθούμε κανόνες, αλλά από την άλλη αποδυναμώνει την ικανότητά μας για καινοτομία ή προσαρμογή σε νέες συνθήκες. Όταν μεγαλώνουμε σε περιβάλλοντα που αποτρέπουν την ευελιξία, τη δημιουργικότητα και την ανθεκτικότητα στην αποτυχία, τι διαφορετικό θα μπορούσε να συμβεί από το να εξελιχθούμε σε ενήλικες που φοβούνται την αλλαγή;

Ο φόβος της αλλαγής όμως, δεν είναι απαραίτητα κάτι αρνητικό. Το συναίσθημα του φόβου είναι όχι μόνο φυσιολογικό αλλά και απαραίτητο. Αξιοποιώντας κατάλληλα το μήνυμα που μάς δίνει, μπορούμε να μάθουμε να λειτουργούμε πιο συνειδητά και με προνοητικότητα. Μπορεί να μάς προστατεύσει από απερίσκεπτες κινήσεις, αλόγιστα ρίσκα, από συνθήκες που δεν είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε, από το να απομακρυνθούμε από τις αξίες μας ή να χάσουμε τον εαυτό μας.

Ο φόβος γίνεται αρνητικός, όταν μάς παραλύει καταδικάζοντας σε στασιμότητα την προσωπική και επαγγελματική μας πρόοδο και εξέλιξη. Κάτι τέτοιο το διαπιστώνουμε -συνήθως εκ των υστέρων- παρατηρώντας πώς ο φόβος αποτέλεσε εμπόδιο, σε πρωτοβουλίες που θα μπορούσαμε να είχαμε πάρει, σε προτάσεις που θα μπορούσαμε να είχαμε αποδεχτεί, σε διαδρομές που θα μπορούσαμε να είχαμε επιλέξει, οι οποίες εκ του αποτελέσματος βλέπουμε ότι θα μάς οδηγούσαν κάπου διαφορετικά, κάπου καλύτερα.

Το θετικό ωστόσο, είναι ότι η αποτελεσματική διαχείριση του φόβου της αλλαγής είναι δεξιότητα. Μαθαίνεται, καλλιεργείται, αναπτύσσεται. Αυτό σημαίνει ότι αποκτάται με προσωπική δουλειά. Μία δουλειά στην οποία αξίζει να επενδύσουμε, καθώς ανοίγει το δρόμο για μία επαγγγελματική σταδιοδρομία, ευέλικτη, ανθεκτική στις προκλήσεις και προσανατολισμένη στην ανάπτυξη, όπου κάθε αλλαγή αποτελεί ευκαιρία και όχι εμπόδιο.

Photo by Katja Anokhina on Unsplash

Το σημείο εκκίνησης σε αυτή την προσπάθεια, εύλογα είναι συνήθως η ανάπτυξη μίας πιο θετικής στάσης απέναντι στην αλλαγή. Το να αναγνωρίσουμε ότι η αλλαγή είναι φυσιολογική και αναπόφευκτη, όπως μπορεί να έχουμε ήδη διαπιστώσει, δεν αρκεί. Αναμφίβολα όμως, αποτελεί ένα καλό πρώτο βήμα. Από εκεί και μετά, θα χρειαστεί να μάθουμε να επιλέγουμε συνειδητά τις σκέψεις μας, αμφισβητώντας την παρόρμηση του φόβου που προκύπτει ενστικτωδώς και να εστιάσουμε στα πιθανά οφέλη. Κάθε αλλαγή, ακόμα και η πιο δύσκολη, μπορεί να φέρει νέες ευκαιρίες, να συμβάλλει στην ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων, ακόμα και να βελτιώσει τη ζωή μας. Χρήσιμο επίσης, είναι να επιλέξουμε συνειδητά να αντικαταστήσουμε το φόβο με περιέργεια. Αντί να εστιάζουμε σε ό,τι μπορεί να πάει στραβά, μπορούμε να αναρωτηθούμε τι καινούργιο μπορούμε να μάθουμε και ποιες ευκαιρίες μπορεί να κρύβει η αλλαγή. Μπορούμε να επαναπροσδιορίσουμε την αποτυχία κατανοώντας ότι δεν αποτελεί το τέλος, αλλά μέρος της διαδικασίας εξέλιξης της σταδιοδρομίας μας. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα στην αποτυχία να λειτουργήσει θετικά στην ανάπτυξη της ευελιξίας και της ανθεκτικότητάς μας. Μπορούμε να καλλιεργήσουμε την αυτοπεποίθησή μας, κάνοντας μικρά βήματα προς την αλλαγή δίχως να περιμένουμε πότε θα είμαστε 100% έτοιμοι για την πραγματοποιήσουμε. Με αυτό τον τρόπο, η μετάβαση γίνεται ευκολότερη και μάς δίνει τη δυνατότητα να έχουμε στην πορεία πολλές μικρές επιτυχίες που θα ενισχύσουν την πίστη στις δυνατότητές μας.

Βεβαίως, κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικές δυνατότητες και κάθε κατάσταση είναι διαφορετική. Σε κάθε περίπτωση, η αναζήτηση εξειδικευμένης, στοχευμένης καθοδήγησης και υποστήριξης από Σύμβουλο Σταδιοδρομίας μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη σε αυτή τη φάση. Το προσανατολισμένο στη λύση, υποστηρικτικό και εμπιστευτικό πλαίσιο της Συμβουλευτικής Σταδιοδρομίας μπορεί να προσφέρει την ασφάλεια που έχουμε ανάγκη για να πλοηγηθούμε στην αλλαγή με μεγαλύτερη σιγουριά.

Η αλλαγή δεν είναι απλά μία πρόκληση. Είναι μια ευκαιρία για ανάπτυξη, πρόοδο και αυτογνωσία. Μαθαίνοντας να τη διαχειριζόμαστε κατάλληλα, μετατρέπουμε την αβεβαιότητα σε ευκαιρία, τον φόβο σε κινητήριο δύναμη και κάθε βήμα σε εξέλιξη. Όταν καλωσορίζουμε την αλλαγή, ανοίγουμε το δρόμο προς μια σταδιοδρομία γεμάτη δυνατότητες, όπου κάθε νέο βήμα μάς φέρνει πιο κοντά στις πραγματικές μας δυνατότητες και επιθυμίες. Τότε, η σταδιοδρομία μας δεν είναι απλά μια διαδρομή, αλλά ένα ταξίδι γεμάτο νόημα και προοπτικές.